Fundacja rodzinna a podatek dochodowy: zwolnienia dla grupy zerowej i ciężar dla pozostałych
Założenie fundacji rodzinnej to nie tylko narzędzie do ochrony majątku czy planowania sukcesji. To także dokładnie wyliczona gra podatkowa. Ustawa z 26 stycznia 2023 r. rozróżnia beneficjentów na grupy — i ta klasyfikacja decyduje o wszystkim. Grupa zerowa (małżonek, dzieci, wstępni) płaci 0% PIT. Pozostali płacą 10%, 15% lub nawet 25%.
Jak to działa w praktyce?
Fundacja rodzinna — krótko co to
Fundacja rodzinna to taka sama fundacja jak każda inna, z jednym wyjątkiem: beneficjentami mogą być tylko członkowie rodziny i osoby z nią związane (wskazane w statucie). Rejestracja w Sądzie Okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim. Fundusz założycielski: minimum 100 000 zł. CIT: 15% od świadczeń (ogólnie) — ale to temat na inny artykuł.
Dzisiaj skupiamy się na tym, ile beneficjent płaci podatku dochodowego, gdy dostaje świadczenie z fundacji.
Grupa zerowa — zwolnienie od PIT (0%)
Grupa zerowa = osoby najbliższe.
Ustawa definiuje ją precyzyjnie:
- Małżonek (lub były małżonek, jeśli wymówienia go na tym obszarze)
- Zstępni — dzieci, wnuki, prawnuki (bez ograniczenia pokolenia)
- Wstępni — rodzice, dziadkowie
- Rodzeństwo — brat, siostra
- Pasierb i macocha/ojczym — członkowie rodziny przez małżeństwo.
Świadczenia dla grupy zerowej: 0% PIT. Punkt. Nie płacisz, nie deklaryjesz, nie zarabiasz dochodu podatkowego.
Przykład:
Fundacja rodzinna założona przez Piotra. Piotr przekazał do fundacji nieruchomości warte 500 tys. zł. Co rok fundacja wypłaca jego żonie Marcie 20 tys. zł na pokrycie wydatków. Marta płaci: 0 zł podatku dochodowego. To jest zwolnienie pełne.
Grupa pierwsza — 10% PIT
Grupa pierwsza to osoby o nieco dalszych więzach rodzinnych:
- Teść/Teściowa
- Stryjek/Stryjenka (brat/siostra rodzica)
- Kuzyn/Kuzynka (dzieci stryja/stryjenki)
- Osoby przysposobione (adoptowane)
- Pozostali członkowie rodziny wskazani w statucie, o ile ustawa nie wprowadza wyższego stawki.
Świadczenia dla grupy pierwszej: 10% PIT od otrzymanej kwoty.
Przykład:
Dorosły syn Piotra (grupa zerowa) ma żonę Katarzynę. Katarzyna nie jest nim spokrewniona rodzinnie, ale Piotr chciałby ją wspierać. Jeśli wpisze Katarzynę do statutu fundacji jako beneficjentka „grupa pierwsza”, to każda wypłata 10 tys. zł będzie opodatkowana: Katarzyna zapłaci 1 tys. zł podatku (10%).
Grupa druga — 15% PIT
Grupa druga to osoby bardziej odległe:
- Osoby niezamężne ze wspólnikami (jeśli nie są rodziną)
- Pozostałe osoby wskazane w statucie, jeśli nie stanowią grupy zerowej ani pierwszej.
Świadczenia: 15% PIT.
A co z tym 25%?
25% PIT to sankcja podatkowa — nie „grupa” w sensie beneficjentów, tylko kara za naruszenie zasad fundacji.
Dotyczy to fundacji, która:
- Realizuje działalność poza katalogiem z art. 5 (wsparcie materialne, edukacja, nauka, kultura — wymienione jest ~20 celów)
- Zmienia charakter działalności
- Nie spełnia wymogów ustawy.
Ta stawka nie dotyczy beneficjentów — dotyczy fundacji i jej organów.
Jak to się wylicza w praktyce?
Fundacja wypłaca świadczenie (np. 50 tys. zł):
| Kto dostaje | Grupa | Podatek | Netto dla beneficjenta |
| Małżonek | Zerowa | 0% | 50 000 |
| Dorosły syn | Zerowa | 0% | 50 000 |
| Kuzyn | Pierwsza | 10% | 45 000 |
| Niezwiązana osoba (jeśli w statucie) | Druga | 15% | 42 500 |
Fundacja nie pobiera tego podatku. Beneficjent powinien go rozliczyć sam — albo zgłosić do urzędu skarbowego, albo (jeśli to jedyne źródło dochodu) rozliczyć w PIT-u rocznym.
Czy beneficjent musi coś zadeklarować?
To zależy:
- Grupa zerowa: zwolnienie na mocy ustawy — zero deklaracji
- Grupa pierwsza i druga: dochód z fundacji — zazwyczaj trzeba go wykazać w PIT-u (rocznym rozliczeniu) i zapłacić podatek.
W praktyce — pytanie dla księgowego lub doradcy podatkowego beneficjenta, ale zasada: gdy dostajesz pieniądze z fundacji i nie jesteś w grupie zerowej, liczysz się z podatkami.
Dlaczego to jest ważne przy planowaniu fundacji?
Gdy zakładasz fundację rodzinną, musisz wiedzieć:
- Kto naprawdę będzie ją wspierać — jeśli chcesz wspierać głównie żonę i dzieci, kosztami podatkowymi są minimalne (grupa zerowa).
- Czy chcesz wspierać też osoby spoza wąskiego kręgu rodziny — wtedy musisz być gotów na 10-15% PIT dla tych osób.
- Jaki katalog celów wpisujesz do statutu — to decyduje o tym, czy fundacja płaci 15% CIT czy 25% (kara).
- Koszt całkowity — CIT od fundacji + PIT od beneficjenta = pełny obraz finansowy.
Podsumowanie
Fundacja rodzinna to narzędzie do wsparcia rodziny — z myślą o podatkowości. Grupa zerowa (małżonek, dzieci, wstępni, rodzeństwo) otrzymuje świadczenia bez PIT. Osoby bardziej odległe płacą 10-15%. Jeśli chcesz zminimalizować obciążenia podatkowe, wąska grupa beneficjentów z grupy zerowej to droga. Ale jeśli planujesz szerszą sieć wsparcia, liczy się każda stawka.
Przed założeniem fundacji — skonsultuj się z doradcą podatkowym. To nie jest dramat, ale matematyka ma znaczenie.
Zapraszamy do kontaktu.
Michał Gawlak
radca prawny
***
Źródła:
• Ustawa z 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (art. 1-30)
• Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 21)
• Przepisy przejściowe i interpretacje Ministerstwa Finansów (2023-2026)
***
Fundacja rodzinna a podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC): Kiedy płacimy, kiedy zwolnienie?
Przy tworzeniu fundacji rodzinnej pojawia się pytanie: czy musimy zapłacić podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC)? Odpowiedź zależy od struktury transakcji i charakteru mienia, które wnosimy do fundacji.
W tym artykule wyjaśniamy, kiedy PCC się należy, jak wykorzystać zwolnienia podatkowe, i jak zaplanować strukturę transakcji, aby zminimalizować koszty podatkowe [Czytaj dalej…]
{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }